Phân tích bài thơ Tự Tình

Hướng dẫn

Bài thơ Tự Tình của Hồ Xuân Hương là một trong những bài thể hiện nỗi niềm tâm sự của nhà thơ. Những người phụ nữ trong xã hội ấy chưa được coi trọng, họ thường bị coi thường, không có điều kiện để thể hiện tài năng của mình, Những người phụ nữ ấy thường chịu những số phận bất hạnh.

Bài thơ này lấy không gian cô liêu và thời gian vắng lặng của một đêm sắp tàn; thời gian và không gian ấy thường tạo cho con người một cảm giác buồn thê lương. Chả là Nguyễn Du đã từng tả tâm trạng xót xa cay đắng của Thúy Kiều trong một cảnh ngộ tương tự:

Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh,

Giật mình mình lại thương mình xót xa

Đọc toàn bộ bài thơ, người đọc không có cảm giác buồn buồn như một nỗi nhớ nhà nhớ nước bàng bạc của một di thần trong thơ Bà Huyện Thanh Quan “Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn, Tiếng ốc xa đưa lẫn trống dồn” (Chiều hôm nhớ nhà) mà tạo nên cảm giác hờn dỗi bức bối bởi tác động của vần om (bom, chòm om, mòm, tom) được coi là tử vận, khổ độc. Cái ấn tượng chung về một chặng đường đời truân chuyên của một người đàn bà bất hạnh là như thế đó. Mạch thơ mộc mạc mà tràn đầy cảm xúc như tuôn ra từ một cuộc đời thực vốn có.

Xem thêm:  Phân tích và nêu cảm nghĩ của mình về truyện ngắn Người trong bao của Sê khốp

Mở đầu bài thơ, tác giả miêu tả tiếng gà gáy sáng xa xa (văng vẳng) dội lại làm sực tỉnh người trong cuộc), vừa bất bình ngao ngán cho thân phận thiệt thòi quá lớn: oán hận bấy lâu nén chặt trong lòng giờ đây dường như đang trùm lên mọi nơi khắp chốn (khắp mọi chòm).

Tác giả đã dùng biện pháp miêu tả cảnh để lột tả tâm trạng của mình mõ thảm chuông sầu không gõ nhịp, không ngân nga, nó vang lên khô khốc (cốc) thảm đạm (om) đến não lòng xót ruột! Vận dụng thế đối cân chỉnh (từ đối từ, thanh đối thanh, ý đối ý, lời đối lời), nhà thơ đã khắc họa nỗi đau dường như không duyên cớ (mõ thảm không khua, chuông sầu chẳng đánh) mà sao đắng lòng đến thế? Câu hỏi buông ra mà không hề có tiếng vọng lại.

Hai câu luận đã giải thích nguyên nhân của những nỗi buồn kể trên. “Trước nghe những tiếng thêm rầu rĩ”. Tiếng gì vậy? – Lời đồn đại, chuyện đơn sai chăng? Lỗ miệng thế gian biết đâu mà lường! Nhưng làm sao tránh khỏi? Bởi những chuyện chẳng đâu vào đâu mà nỗi buồn phiền cứ dồn dập ập đến (thêm rầu rĩ). Từ chuyện nhân thế chuyển về chuyện riêng tư “Sau giận vì duyên để mõm mòm”. Cũng không phải tại mình mà duyên phận cứ nổi nênh, bạc bẽo: cảnh quá lứa lỡ thời chua chát biết bao! “Để mõm mòm” cực tả tâm trạng chua chát đó.

Xem thêm:  Nghị luận về nghị lực và ý chí trong cuộc sống

Cái độc đáo trong bài thơ này thể hiện ở chỗ, kẻ bất hạnh ở đây không nhắm mắt buông theo số phận “an bài” như những tiếng thở dài não ruột mà ta thường gặp. “Cây khô xuống nước cũng khô; Phận nghèo đi đến nơi mô cũng nghèo” (Ca dao); “Cũng liều nhắm mắt đưa chân; Thử xem con tạo xoay vần đến đâu?”(Truyện Kiều). Đó là một lời trách cứ, thách thức với tư thế đối diện với mọi dư luận, những lời ong tiếng ve (đã kể trên), mọi thế lực (kể cả hạng thượng lưu – tài tử văn nhân) – Lòng tự tin hiếm có ấy đã làm nên cá tính sắc sảo, độc đáo, vốn là mạch sống, là phong cách tiêu biểu trong Xuân Hương thi tập.

Hồ Xuân Hương là một trong những nữ sĩ tài năng của văn học Việt Nam, thông qua những tâm sự trong bài tự tình, bà đã nói lên được nỗi buồn, sự cô đơn bất hạnh của những người phụ nữ trong xã hội cũ. Những người phụ nữ ấy đã không còn cam chịu cho số phận của mình mà đã bắt đầu le lói đấu tranh đòi lại công bằng cho mình.

Nguồn: Vietvanhoctro.com